تاریخچه حزب
تاریخچه حزب

 

آشنایی با تاریخچه حزب اراده ملت ایران

 

هسته اولیه تشکلی که با نام ”حزب اراده ملت ایران” وارد عرصه سیاسی شده است، ریشه در جنبش دانشجویی اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ دارد با اتمام جنگ تحمیلی کشور وارد دوره جدیدی شد که پرسش های فراوانی را به همراه خود داشت. شروع و تداوم فعالیت های این جمع نیز معطوف به این پرسش بود که چرا حرکت های اصلاح طلبانه در کشور ایران به نتیجه مطلوب نرسیدند؟

واقعیت آن است که هزینه های پرداخت شده از سوی ملت ایران برای پیشرفت کشور و رفع موانع توسعه به مراتب بیشتر از فایده های به دست آمده است. در این راستا بود، که جمعی از دانشجویان که عمدتا در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران تحصیل می کردند ابتدا از جستجوی علل ضعف رشته ی علوم سیاسی به ویژه از لحاظ زبان تخصصی کار را شروع کرده و جلساتی را با مسئولین دانشکده و دانشگاه تهران برگزار کردند که حاصل آن افزایش ساعت های واحد زبان تخصصی رشته علوم سیاسی بود. در واقع همانند جوامع توسعه یافته که در آن ها احزاب در طی فرآیند طولانی و بلند مدت به جهت احساس نیاز هایی در سطوح پایین جامعه و تلاش برای رفع آن ها شکل گرفته اند، در ایران نیز، حاما جزو معدود احزابی است که به این صورت از پایین شکل گرفته است. حرکت جمعی مذکوردر آن مقطع متوقف نشد بلکه موفقیت ناشی از این عمل جمعی انگیزه ای شد برای تدوام و گسترش فعالیت. بنابراین افراد دیگری نیز به ویژه از دانشجویان رشته حقوق دانشکده به جمع اضافه شدند و مقرر شد ضمن جدیت در امور درسی، کانونی با عنوان "دانشجویان و فارغ التحصیلان حقوق و علوم سیاسی" تشکیل شود.

اولین جلسه رسمی این گروه با حضور ۲۰ نفر در سال تحصیلی ۶۹_۱۳۶۸ در کوی دانشگاه تهران در یکی از اتاق های دانشجویی ساختمان ۶ برگزار شد که در این شرایط دغدغه ی اصلی جمع، یافتن پاسخی مناسب برای پرسش هایی بود که در ابتدای این مطلب آورده شده است یعنی یافتن دلیل یا دلایل اصلی در بدبیاری تاریخی ملت ایران و ارائه راه حل علمی و کاربردی برای پایان یافتن این بدبیاری تاریخی. طی جلسه کوی قرار شد عده ای به تهیه ی اساسنامه ی کانون اقدام نمایند. البته فعالیت جمع محدود به تهیه اساسنامه نبود بلکه فعالیت های متعدد دیگری نیز همراه با آن انجام می گرفت، که از جمله آن ها بحث های نظری و مطالعات موردی برای ورود دقیق به موضوع دلایل عقب ماندگی و ناکامی های تاریخی ایران بود. این جمع جلسات و ساعات زیادی را صرف آن کرد که در واقع جزء بحث های دائمی، طی چند سال اولیه شگل گیری حزب تا سال ۷۵بود. همچنین تلاش برای تعاونی چند منظوره برای تقویت بنیه اقتصادی مجموعه بود که علی رغم پیگیری های مستمر به نتیجه نهایی نرسید. در کنار این فعالیت ها پیگیری امور درسی از برنامه اصلی اعضاء دور نماند و بهترین دلیل برای این تلاش ارزشمند قبولی تقریبا همه ی اعضای موسس و هسته اولیه حزب در مقطع کارشناسی ارشد بود که برخی آن  را تا مقطع دکتری نیز ادامه دادند.

در طول دوره ی چهارم مجلس شورای اسلامی (۷۵_۷۱) اعضای کانون جلسات متعددی را در ساختمان امور دانشجویی دانشگاه تهران برگزار کردند و در جلسات علاوه بر اساسنامه در خصوص سایر مسائل و مشکلات دانشگاه و دانشجویان و جامعه نیز بحث و بررسی به عمل می آمد. بالاخره مرامنامه و اساسنامه کانون در سال ۷۳، به همت اعضا تهیه و به وزارت کشور ارائه گردید. اما در وزارت مذکور بنا به مسائل فنی و ساختاری با مشکل مواجه و عودت داده شد. در مرحله ی بازنگری دانشجویان سایر دانشکده ها و حتی سایر دانشگاه های تهران نیز که مطالبی در خصوص این مجموعه شنیده بودند، تقاضای همراهی و همکاری با جمع را نمودند، به همین دلیل نوعی بازنگری اساسی در اساسنامه و مرامنامه و به طور کلی در شکل و نوع فعالیت انجام شد و تصمیم بر این شد که به یک نوع فعالیت و حرکت فراگیر اقدام شود.

در این مرحله ضمن عنایت ویژه به خاستگاه اولیه ی جمع، به منظور تحت شمول قرار دادن تمامی متقاضیان همگامی و همراهی، تشکل به (کانون همبستگی برای توسعه ی ایران) تغییر نام داد. در واقع می توان گفت درد مشترک همه ی بنیان گزاران این جمع، عدم توسعه بود. حال چه این عدم توسعه در قالب یک جامعه ی کوچک، مثل دانشکده حقوق و علوم سیاسی، باشد و چه دریک سطح کلان (ایران) به همین دلیل تشکل از بررسی و تبیین نارسایی ها و عقب ماندگی ها یک رشته (علوم سیاسی) و یا یک دانشکده و دانشگاه به تحلیل و تبیین علل و عدم توسعه ی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه و جستجوی راه کار های عملی لازم تغییر جهت داد.

در کل مرامنامه و اساس نامه مجموعه ی سمت گیری رهیافت  توسعه و پژوهش علل ناکامی های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جامعه در طول یکصد سال اخیر را به خود گرفته و تمامی بحث و بررسی های صورت گرفته در طول سال های اولیه تاسیس حزب در این راستا بوده است. در سال ۷۴، مرامنامه و اساس نامه بر این اساس تهیه و به وزارت کشور جهت بررسی و اخذ مجوز لازم ارائه گردید. متاسفانه با توجه به فضای حاکم بر این وزارتخانه در آن سال ها، مجوز فعالیت صادر نگردید و حتی پرونده مربوطه نیز در آن وزارتخانه مفقود شد، تا اینکه مجددا در سال ۱۳۷۶، اساس نامه و مرام نامه تحت عنوان (حزب اراده ملت ایران = حاما) با همان اهداف و دیدگاه های کانون همبستگی برای توسعه ی ایران تحویل کمیسیون ماده ۱۰احزاب گردید و بالاخره بعد از کش و قوس های فراوان در آذر ماه ۱۳۷۹مجوز فعالیت رسمی حزب توسط کمیسیون صادر گردید.

به طور کلی تاریخچه ی تشکیل حزب به چند فاز تقسیم می شود:

فاز منهای یک: بین سال های۷۰_۱۳۶۸که عمدتا بحث های دوستانه بودکه به مشکلات محیط تحصیل اختصاص داشت و مسائل و مشکلات جامعه نیز چاشنی بحث ها بود.

فاز صفر: بین سال های ۷۲_۷۰ که هسته اولیه شکل گرفت. این هسته شامل حدود بیست نفر می شد که عمده فعالیت روی مسائل مطالعاتی و نظری متمرکز بود و بیشتر به مشکل یابی اختصاص می یافت. در این مرحله ضمن فعالیت های جانبی، عمده کار عملی روی تشکیل کانون دانشجویان و فارغ التحصیلان دانشکده حقوق و علوم سیاسی بود. مباحث تئوریک در این فاز با جدیت دنبال می شد.

فاز یکم: بین سال های ۷۶_۷۳ در این مرحله با رای مجموعه یک هیات اجرایی موقت هفت نفره شکل گرفت تا کار ثبت قانونی (کانون همبستگی برای توسعه ایران) را پیگیری کند. ضمن اینکه جمع  تا حدود ۶۰ نفر گسترش پیدا کرده بود و شامل دانشجویان سایر دانشکده ها و دانشگاه ها بود. در این مقطع ساختار داخلی مجموعه به تدریج شکل گرفت، از جمله آیین نامه انضباطی برای انسجام بیشتر نیز تدوین گردید. همچنین تمامی نیروهای مجموعه به سهم خود نهایت تلاش را در ستاد های انتخاباتی آقای خاتمی برای تحقق عطف دوم خرداد ۷۶به خرج دادند ولی بدون نام و عنوان خاص.

فاز دوم: بین سال های ۷۹_۷۶ (مرحله ی تاسیس رسمی حزب) در این مرحله فعالیت های مختلفی انجام گرفت از جمله:

  1. پیگیری جدی برای اخذ مجوز رسمی به نام (حزب اراده ملت ایران)
  2. تهیه و ارسال دیدگاه های  حزب در خصوص مسائل سیاست داخلی، سیاست خارجی، مسائل اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی به آقای خاتمی و اعلام آمادگی جهت کمک به آرمان های ملت ایران در جنبش دوم خرداد۷۶
  3. برگزاری دو کنگره ی حزبی در سال های ۷۶ در کانون توحید و ۷۸ در تالار اجتماعات پارک شفق و شکل گیری شورای مرکزی ۱۵ نفره حزب و استقرار ارکان و سازماندهی اولیه ساختار حزب
  4. انتشار چندین خبرنامه داخلی
  5. تهیه دفتر برای حزب ابتدا در خیابان فرصت و سپس در چهارراه کالج
  6. ورود حزب به انتخابات مجلس ششم با حدود ۵۰ کاندیدای عضو حزب یا متمایل به مواضع حزب در سراسر کشور که حدود ۱۲ نفر آن ها موفق به ورود به مجلس شدند.
  7. تدوین جزوه های آموزشی ((چرا ما هستیم))، ((مواضع سیاسی،فرهنگی و اجتماعی حزب))، ((مبرم ترین وظایف نسل اول حزب)) و ((استراتژی حزب در انتخابات مجلس ششم))

فاز سوم: بین سال های ۷۹ تا۸۱ مرحله ی فعالیت رسمی حزب با اعلام موجودیت حزب که طی مصاحبه مطبوعاتی شش نفر از اعضای شورای مرکزی در دفتر مرکزی حزب در پاییز ۷۹ انجام گرفت. در این مرحله عمده فعالیت هایی که حزب انجام می دهد عبارتند از:

  1. صدور پنج بیانیه به مناسبت اعلام موجودیت و سایر مسائل مملکتی و بین المللی که آخرین بیانیه مربوط به حادثه ۱۱سپتامبر بود.
  2. برگزاری کنگره ی فوق العاده برای چگونگی ورود حزب به انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۰ که نتیجه ی آن حمایت مشروط از آقای خاتمی بود که طی بیانیه رسمی اعلام گردید.
  3. تلاش برای شکل گیری جبه ی اصلاح طلبان متشکل از ۲۲ تشکل رسمی اصلاح طلب غیر از گروه های ۱۸ گانه دوم خرداد که این مجموعه هم  فعالیت جداگانه در انتخابات سال ۸۰ داشت و در خانه احزاب نیز فراکسیون نیرومندی را تشکیل داد.
  4. انجام فعایت های انتخاباتی و تشکیل ستاد در ۲۲استان کشور برای آقای خاتمی و درآوردن ۸ نوع اقلام تبلیغاتی حزبی برای تبلیغ کاندیدای مورد حمایت.
  5. رایزنی با تمامی جریان های اصلاح طلب رسمی و غیر رسمی به منظور آسیب شناسی جریان اصلاحات و جلوگیری از انحرافات و خطراتی که حرکت اصلاحی را تهدید می کرد
  6. تشکیل پیش گنگره برای چهارمین کنگره ی سراسری حزب.
  7. تشکیل پلنوم حزبی با شرکت کادرهای اصلی حزب در تالار حاتم تهران در تابستان ۸۱ که با توجه به بحث ها و نتیجه گیری های آن جلسه، حزب به صورت نیمه تعطیل در آمد.

فاز چهارم (بین سال های ۸۱ تا ۸۴): در این مرحله حزب با اتخاذ تاکتیک نه گسترش و نه تعطیل، بیشتر و عمدتا به مسائل داخلی خود پرداخته و صرفا در بخش سازمان جوانان و دانشجویان اقدام به گسترش نمود. با ورود حزب به انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری که با عضویت فعال در ائتلاف نهم برای فردای بهتر همراه بود عملا از نیمه ی دوم سال ۸۳ به فعالیت انتخاباتی روی آورد ولی در کنار تشکیل ستاد انتخاباتی بحث مربوط به تجدید سازمان و گسترش را که عمدتا در سازمان جوانان و دانشجویان حزب پیگیری می شود را نیز مد نظر قرار داد.